MEZHEPÇİLİK: VİCDANIN ÖNÜNE ÇEKİLEN BARİKAT!

MEZHEPÇİLİK: VİCDANIN ÖNÜNE ÇEKİLEN BARİKAT!

Tarih, çocukların kanı karşısında susanları da konuşanları da yazacak!

Gazze'de çocuklar öldürülürken, Yemen'de şehirler bombalanırken, İran'da sivillerin üzerine füzeler ve bombalar yağarken İslam dünyasının bir kesimi başka bir savaşın içindeydi: Mezhep savaşı!

Bir tarafta çocukların üzerine bomba yağdıranlar, diğer tarafta o çocukların hangi mezhebe mensup olduğunu tartışanlar vardı.

İsrail ve ABD uçakları İranlı çocukların üzerine ölüm kusuyordu. Çocuklar ölüyordu. Anneler evlatlarının parçalanmış bedenlerini topluyordu. Babalar çaresizlik içinde enkaz başında bekliyordu.

Tam da o sırada bazı mezhepçi vaizler, din adamları ve yorumcular, bombaların sesine kendi mezhepçi söylemleriyle eşlik ediyordu.

Bombalar bedenleri parçalıyordu, mezhepçilik vicdanları!

İnsan ister istemez soruyor: Bir çocuğun ölümü karşısında ilk aklımıza gelen şey onun hangi mezhepten olduğuysa biz hangi ahlaki eşiği kaybettik?

İranlı çocukların Şii olması, onların acısını azaltır mı? Yemenli çocukların mezhebi, hayatlarını daha mı az kıymetli kılar? Gazze'deki bir çocuğun Sünni olması, başka bir coğrafyadaki çocuğun acısını anlamamıza engel midir?

İnsanlığın ve İslam'ın ortak değerlerini mezhep aidiyetine kurban etmek nasıl bir din anlayışıdır?

BİR ÇOCUĞUN MEZHEBİ OLMAZ, VİCDANI OLUR!

İran kendisini savunuyor, İsrail ve ABD kendi jeopolitik hesaplarını yürütüyor, emperyal güçler bölgedeki çıkarlarını korumaya çalışıyor.

Peki, Müslümanların bir kısmı, özellikle mezhepçilikleri bu süreçte ortaya çıkan malüm güruh neyi koruyor?

Kardeşliğini mi, adaleti mi, insan hayatını mı?

Hayır! Bir kısmı mezhepsel aidiyetini korumakla meşgulken bir kısmı da gizli misyonlarını yerine getiriyor.

Sanki İran'da ölen çocukların acısını hissetmek Şiiliği desteklemek, İran'ın bütün politikalarını onaylamak anlamına geliyormuş gibi bir hava oluşturuluyor.

Oysa bir devletin politikalarını eleştirmek başka, o ülkede öldürülen masum insanların acısına ortak olmak başkadır.

İran yönetimini eleştirebilirsiniz. Bölgesel politikalarını sorgulayabilirsiniz. Şii dinî otoritesinin yanlışlarını tartışabilirsiniz. Ancak bunların hiçbiri bir çocuğun ölümüne karşı sessiz kalmanın gerekçesi olamaz.

İnsan hakları, mezhep sınırlarında başlayıp bitmez. Adalet, yalnızca bize benzeyenlerin hakkını savunmak değildir.

İslam'ın ahlakı da tam olarak burada sınanır.

KUR'AN'IN KARDEŞLİK ÇAĞRISINA KARŞI HİZİPÇİLİK!

Kur'an, Müslümanları ayrılığa ve hizipleşmeye karşı defalarca uyarır.

"Allah'ın ipine hep birlikte sımsıkı sarılın, parçalanıp bölünmeyin." (Âl-i İmrân, 103)

"Müminler ancak kardeştir." (Hucurât, 10)

Bu ayetler, mezhepleri birbirine düşman etmenin değil, ortak bir iman ve ahlak zemininde buluşmanın çağrısıdır.

Elbette tarih boyunca farklı yorumlar, içtihatlar ve mezhepler oluşmuştur. Fıkhî ve itikadî farklılıklar İslam düşüncesinin tarihsel gerçekleridir. Sorun farklılığın kendisi değil, farklılığı düşmanlığa dönüştüren zihniyettir.

Mezhep, dinin anlaşılmasına ilişkin tarihsel bir yorum geleneği olmaktan çıkıp insanları sınıflandıran, birbirine düşman eden ve vicdanı susturan bir kimliğe dönüştüğünde tehlike başlar.

İşte o zaman mezhep, insanı dine yaklaştıran bir düşünce geleneği olmaktan çıkar; dinin önüne geçen bir aidiyet putuna dönüşür.

İnsanın Müslümanlığı mezhebinden önce gelmelidir. Adaleti aidiyetinden, vicdanı taraftarlığından önce gelmelidir.

TARİHİN BİRİKTİRDİĞİ HUSUMET!

Bugünkü mezhepçi reflekslerin köklerini anlamak için tarihe de bakmak gerekiyor.

Osmanlı-Safevî mücadelesi, özellikle Yavuz Sultan Selim ile Şah İsmail arasındaki siyasi ve askerî çatışma, Anadolu ve çevresindeki mezhep ilişkilerinde derin izler bıraktı.

Bu mücadele yalnızca iki hükümdarın savaşı değildi. Siyasi hâkimiyet, devlet güvenliği, dinî meşruiyet ve bölgesel güç mücadelesi iç içe geçmişti.

Osmanlı'nın Sünni kimliğinin devlet düzeninde daha belirgin hâle gelmesiyle birlikte Safevî Şiiliğine yönelik karşıtlık da güçlendi. Bu süreçte mezhep farklılıkları zaman zaman siyasi sadakat ölçüsüne dönüştürüldü.

Abbâsî hilafetinin son dönemlerinden Osmanlı'ya uzanan dinî ve siyasi ilişkiler, Mısır'daki ilmî çevreler, Ehl-i sünnet geleneğinin kurumsallaşması ve daha sonraki selefi hareketler de bu tarihsel tablonun farklı katmanlarını oluşturdu.

Ancak bütün bunları tek bir kişinin, tek bir dönemin veya tek bir dinî geleneğin eseri olarak açıklamak doğru değildir.

Asıl üzerinde durulması gereken şudur:

İslam tarihinde siyasi iktidar mücadeleleri, zaman zaman mezhep farklılıklarını derinleştirmiş; dinî kimlikler de siyasi hesapların aracı hâline getirilmiştir.

Bugün hâlâ o tarihsel husumetlerin tortularıyla düşünenler var.

Yüzyıllar önceki siyasi mücadeleleri bugünün çocuklarının kanına ve gözyaşına taşıyan bir zihniyet, geçmişin esiri olmaktan kurtulamamış demektir.

EMPERYALİZMİN EN BÜYÜK AVANTAJI: BİRBİRİNE DÜŞMAN MÜSLÜMANLAR!

Ortadoğu'ya biraz da jeopolitik gerçekler üzerinden bakalım.

Bölgeyi kendi çıkarları doğrultusunda şekillendirmek isteyen küresel güçlerin en büyük avantajlarından biri, bölge halklarının ortak sorunlar karşısında ortak bir irade geliştirememesidir.

Mezhepçilik bu parçalanmayı derinleştiriyor.

Bir Müslüman ülke saldırıya uğradığında diğerinin ilk refleksi dayanışma değil de mezhepsel hesaplaşma oluyorsa emperyalizmin işini kolaylaştıran bir zemin oluşuyor demektir.

İsrail'in güvenliği, ABD'nin bölgesel çıkarları, Batılı güçlerin enerji ve güvenlik hesapları konuşulurken Müslüman toplumların birbirine karşı geliştirdiği düşmanlıkların bu stratejilere nasıl hizmet ettiği de sorgulanmalıdır.

Burada çok önemli bir ayrım var:

İran'ın her politikasını desteklemek zorunda değiliz. Aynı şekilde Suudi Arabistan'ın, Türkiye'nin veya başka bir İslam ülkesinin politikaları da eleştirilebilir.

Fakat eleştiri ile düşmanlık, siyasi değerlendirme ile mezhepçi körlük birbirine karıştırılmamalıdır.

Bir ülkenin yanlışını eleştirmek başka, o ülkenin çocuklarının öldürülmesine duyarsız kalmak başkadır.

Emperyalizme karşı olmak, yalnızca Batı'yı eleştirmekle değil, Müslümanların kendi aralarındaki adaletsizliklere de karşı çıkmakla mümkündür.

MEZHEPÇİLİĞİN ARKASINDA NE VAR?

Şimdi daha zor bir soru soralım.

Neden bazı din adamları, medya mensupları, akademisyenler ve siyasetçiler, mezhepçilik söz konusu olduğunda aklı, vicdanı ve sağduyuyu bir kenara bırakabiliyor?

Bu tutumun arkasında yalnızca dinî kanaatler mi var?

Yoksa siyasi bağlılıklar, ekonomik ilişkiler, kurumsal çıkarlar, ideolojik aidiyetler ve duygusal bağımlılıklar da etkili mi?

Bazı çevrelerin mezhepçi söylemlerini sürdürmesinde maddi ve siyasi ilişkilerin rolü araştırılmaya değer bir konudur.

Çünkü düşüncesini özgürce ortaya koyamayan, hakikati bağlı bulunduğu çevrenin çıkarlarına göre eğip büken, yanlışları kendi mahallesinden geldiğinde görmezden gelen bir dinî veya akademik otorite, topluma rehberlik edemez.

Üstelik bu mesele yalnızca din adamlarının sorunu değildir. Üniversiteler, medya, siyaset ve sivil toplum kuruluşları da kendi mahallesinin yanlışlarına karşı suskun kaldığı ölçüde bu zihniyetin parçası hâline gelir.

Din, insanın vicdanını büyütmeli; onu daraltmamalıdır.

Akademi, hakikatin peşinde koşmalı; aidiyetlerin sözcülüğünü yapmamalıdır.

Siyaset, toplumları birleştirmeli; tarihsel husumetleri yeniden üretmemelidir.

TARİH KİMİ NASIL YAZACAK?

Yarın tarihçiler bugünün fotoğrafını çekerken yalnızca hangi devletin kaç füze attığını, hangi ordunun nerede savaştığını, hangi liderin ne söylediğini yazmayacaklar.

Çocuklar ölürken kimlerin ses çıkardığını, kimlerin sessiz kaldığını, kimlerin acıyı mezheplere göre tasnif ettiğini de yazacaklar.

Gazze'de, Yemen'de ve İran'da yaşanan acılar karşısında insanlığın ortak vicdanını savunanlarla mezhep hesaplarının peşine düşenleri birbirinden ayıracaklar.

Belki de şu cümle tarihin sayfalarına kazınacak:

"Bir zamanlar Müslüman coğrafyasında çocuklar bombalar altında can verirken, bazıları onların hangi mezhepten olduğunu tartışıyordu!"

Ne acıdır ki bombalar çocukların bedenlerini parçalamış, mezhepçilik Müslümanların ortak vicdanını parçalamıştı.

Oysa dinin özü adaletti. Kardeşlikti. Merhametti. Mazlumun yanında, zalimin karşısında durmaktı.

Bugün ihtiyacımız olan şey yeni mezhep tartışmaları, yeni düşmanlıklar ve yeni tarih hesaplaşmaları değil; Kur'an'ın evrensel kardeşlik çağrısına yeniden dönmektir.

Sünni olmak Şii'nin acısına, Şii olmak Sünni'nin gözyaşına yabancılaşmak değildir.

Müslüman olmak, önce insanın canını, onurunu ve hakkını savunabilmektir.

Ve unutmayalım:

"Bir çocuğun kanı mezhep sormaz. Bir annenin feryadı mezhep tanımaz. Bir bombanın altında kalmak için Sünni veya Şii olmak gerekmez."

Mezhepçilikten kurtulmadan vahdetten, aidiyet taassubundan kurtulmadan adaletten, siyasi ve duygusal bağımlılıklardan kurtulmadan da hakikatten söz edemeyiz.

Çünkü bazen insanın en büyük düşmanı, karşısındaki zalim değil; kendi vicdanının önüne diktiği ideolojik ve mezhepsel barikattır.

Tarih, işte o barikatın arkasına saklananları da, onu yıkıp mazlumun yanında duranları da yazacaktır!

Paylaş