Çocuk Ölü Yatırım (!)

Bir şirketiniz olduğunu düşünün.

Size deseler ki:

“Bu şirkete yaklaşık yirmi beş yıl boyunca düzenli olarak para yatıracaksınız. İlk yıllarda masrafınız çok olacak. Uykularınızdan olacaksınız. Tatilleriniz azalacak. Daha büyük bir eve, daha büyük bir arabaya ihtiyaç duyacaksınız. Kariyerinizde bazı fırsatları kaçıracaksınız. Üstelik yatırdığınız paranın size ne zaman ve nasıl geri döneceğini de bilmiyorsunuz.”

Muhtemelen böyle bir yatırıma girmezdiniz.

Çünkü kültür endüstrisi modern insana yatırım yaparken önce hesabına bak diyor: Ne kadar koyacağım, ne kadar kazanacağım?

Çocuğu yalnızca ekonomik bir tabloya yerleştirdiğimizde ortaya hayli ilginç bir bilanço çıkıyor.

Bez, mama, kıyafet, sağlık, kreş, okul, servis, kitap, dershane masrafları, üniversite… Sonra büyütebilirseniz ev büyüyor, araba büyüyor, tatil planları değişiyor. Bütün bunlara bir de anne veya babanın çocuk sebebiyle çalışma hayatında yaşadığı gelir kaybını ve kariyer fırsat maliyetini ekleyin.

O halde soruyu biraz acımasızca soralım:

Çocuk ekonomik açıdan ölü yatırım mıdır?

Son iki yüzyıldır gelişen iletişim araçlarının iyi yanları olduğu gibi suni olarak üretilen kültürün taşıyıcısıdırlar aynı zamanda. Bu şekilde üretilen modern insanın, çocuğa bakışı da değişti.

Eskiden çocuk, hayatın doğal akışının bir parçasıydı. Şimdi ise hayat planında finansal hesabı yapılan maddi bir öğe (!).

“Çocuk istiyor muyum?”

“Ne zaman istiyorum?”

“Kaç çocuk istiyorum?”

“Çocuk sahibi olursam kariyerim ne olacak?”

“Çocuk yetiştirmenin maliyetini karşılayabilir miyim?”

Sorular çoğaldıkça çocuk da bir bakıma hayatın “maliyet-fayda analizine” girmiş oldu.

Bu bakış açısında çocuk, hayatın anlamından önce bir “tercih”tir.

Ve modern refah toplumlarında ve onu takip eden Türkiye toplumunda tercihlerin yönü giderek değişiyor.

Açıklanan istatistiklerine göre Türkiye’de kadın başına düşen çocuk sayısı yaklaşık 1,5’a düşmüş durumda. Oysa daha 50 yıl önce bu oran 4,3 civarı idi.

İtalya, İspanya, Güney Kore, Japonya…

Zenginleşiyorlar.

Eğitim seviyeleri yükseliyor.

Ömür uzuyor.

Fakat beşikler boşalıyor.

Tam burada karşımıza ilginç bir ülke çıkıyor:

Siyonist Terör Örgütü İsrail.

İsrail de yüksek gelirli, eğitim düzeyi yüksek bir toplum. Fakat İsrail’de kadın başına düşen çocuk sayısı 2,8 iken OECD ortalaması 1,46. Yani İsrail, gelişmiş ülkeler içinde nüfus yenilenme seviyesinin üzerinde kalan açık ara istisna.

Daha da ilginci, bu durum yalnızca ultra-Ortodoks, siyonist Yahudilerle açıklanamıyor.

Araştırmalar, seküler ve eğitimli Yahudi İsraillilerde dahi doğurganlığın başka gelişmiş toplumlara kıyasla yüksek olduğunu gösteriyor. Barbara Okun isimli araştırmacı, bu durumun arkasında ailecilik, evliliğin toplumsal önemi, devlet ve aile desteği, kadınların çalışma hayatıyla anneliği birlikte sürdürebilmesi ve Yahudi milliyetçiliği ile kolektif kimlik gibi birbirine bağlı birçok faktör bulunduğunu belirtiyor.

Hatta daha eski bir araştırma, İsrail'in yüksek doğurganlığını yalnızca geleneksel dinî bağlılıkla değil, “kolektif ulusal bilinç” ile açıklamanın mümkün olduğunu ileri sürmüştü. Siz buna islami literatürden “ümmet” (!) bilinci de diyebilirsiniz.

Burada önemli bir soru çıkıyor:

Demek ki mesele sadece refah değil.

Demek ki insan yalnızca “Çocuk bana neye mal olacak?” diye düşünmüyor.

Bazen başka bir soru daha soruyor:

“Benden sonra kim gelecek?”

İşte bu soru, ekonomi ile sosyoloji arasındaki sınırı kaldırıyor.

Çünkü çocuk yalnızca bir ailenin meselesi değildir.

Bugün kucağımızda taşıdığımız çocuk, yirmi yıl sonra bu toplumun doktoru, öğretmeni, mühendisi, çiftçisi, esnafı, sanatçısı, din adamı, bilim insanı veya işçisi olacaktır.

Bugün ona harcadığımız para, yarın onun üreteceği emeğin ve bilginin içinde topluma geri dönecektir.

Fakat bundan daha önemlisi var.

Çocuk, toplumun yalnızca ekonomisini değil, hafızasını/kültürünü de taşır.

Dilini/dinini ondan sonraki nesle aktarır.

Ahlak anlayışını taşır.

Merhameti taşır.

Adalet duygusunu taşır.

Ya da İsrail terör örgütünde olduğu gibi “nefreti” de taşır.

Bir toplum çocuklarını yetiştirirken aslında kendisini yeniden üretir.

Émile Durkheim'e göre çocuk, yalnızca büyütülen bir birey değil; toplumun değerlerini öğrenen ve daha sonra onları yeniden taşıyan bir toplumsal varlıktır.

Bu yüzden çocuk yetiştirmek, yalnızca “aile kurmak” değildir.

Bir toplumun geleceğini hazırlamaktır.

Fakat çocuğun bize yaptığı yatırım bununla da bitmez.

Çocuk, insanın kendisine yaptığı psikolojik bir müdahaledir.

Çünkü çocuk insanı kendisinden çıkarır.

Bencilliğini törpüler.

Sabretmeyi öğretir.

Beklemeyi öğretir.

Yalnız karnını doyurmayı değil duygusal doyumu da öğretir.

Bir başkasının ihtiyacını kendi ihtiyacının önüne koymayı öğretir.

Daha önce yalnızca bugünü düşünen insan, çocukla birlikte yirmi yıl sonrasını düşünmeye başlar.

Çocuk işte tam burada insanı kendisinin dışına çıkarır.

Çocuğun ateşi yükseldiğinde kendi uykunuzu düşünmezsiniz.

Çocuk korktuğunda onun korkusunu yatıştırmaya çalışırsınız.

Çocuk düştüğünde siz de düşmüş gibi olursunuz.

Çocuk sevindiğinde ise onun sevincinden kendinize ait olmayan bir mutluluk üretirsiniz.

Belki de ebeveynliğin insan psikolojisindeki en büyük sırrı budur:

İnsan, kendisi için yaşamaktan vazgeçebildiği ölçüde başka bir anlam dünyasına girer.

Ve sonra bir gün çocuk büyür.

İlk kelimeleri unutulur.

İlk ayakkabıları küçülür.

Oyuncakları bir köşede kalır.

Okula gider.

Üniversiteye gider.

Evden ayrılır.

Anne-baba yaşlanır.

İnsan o zaman fark eder:

Yıllarca “çocuğa yatırım yaptığını” zannederken aslında çocukla birlikte kendisi de değişmiştir.

Yalnızca çocuk büyümemiş, gelişmemiş kendisiyle birlikte anne babayı da büyütmüştür.

Fakat bütün bu hesabın İslam açısından daha başka bir karşılığı vardır.

İslam çocuğu ne ekonomik bir yatırım aracı olarak görür ne de yalnızca anne-babanın mutluluğunu artıran bir unsur olarak.

Çocuk emanettir.

Kur'an'ın ifadesiyle:

“Bilin ki mallarınız ve çocuklarınız ancak birer imtihandır.” (Teğâbün, 64/15)

Buradaki “imtihan” kelimesi önemlidir.

Çünkü çocuk sadece sevinç değildir.

Sorumluluktur.

Sabırdır.

Sınanmadır.

Fedakârlıktır.

Terbiyedir.

Emektir.

Ve bütün bunların Allah katındaki karşılığıdır.

Bir çocuğa doğruyu öğretmek…

Yalan söylememeyi öğretmek…

Hakkı gözetmeyi öğretmek…

Bir insanın hakkına girmemeyi öğretmek…

Merhamet etmeyi öğretmek…

Allah'ı tanıtmak…

İyiliği sevdirmek…

Kötülükten sakındırmak…

Bunların hiçbirinin borsada karşılığı yoktur.

Hiçbir banka hesabında görünmez.

Hiçbir ekonomik göstergeye doğrudan yansımaz.

Fakat bir insanın karakterine yazılır.

Oradan ailesine geçer.

Oradan topluma yayılır.

Ve belki nesiller boyunca devam eder.

İşte İslam'ın çocuk anlayışını yalnızca “neslin devamı” şeklinde okumak bu yüzden eksik kalır. Çünkü çocuk yetiştirmek süreğen, hayata dönük bir ibadetin parçasıdır.

Çocuk, geleceğe bırakılmış bir insandır.

Hz. Peygamber bundan  daha ilerisini söyleyerek çocuk yetiştirmeyi; ölseniz bile kapanmayan amel defteri (Sadakayı cariye) olarak tanımlamıştır. Müslümanlar için bu büyük bir motivasyondur.

Bu açıdan bakıldığında çocuğa harcanan para da, zaman da, sabır da başka bir anlam kazanır.

Bir annenin uykusuz gecesi…

Bir babanın çocuğunun eğitimi için yaptığı fedakârlık…

Bir çocuğa güzel ahlak kazandırmak için gösterilen sabır…

Bunlar yalnızca “maliyet” değildir.

Niyetle birlikte ibadete dönüşebilecek emeklerdir.

O halde baştaki soruya dönelim:

Çocuk ölü yatırım mı?

Eğer yatırım yalnızca para kazanmaksa…

Belki.

Çünkü çocuk size doğrudan kar ödemez.

Temettü dağıtmaz.

Borsa değeri yükselmez.

Hatta bazen bütün hesaplarınızı altüst eder.

Fakat insan hayatını yalnızca ekonomik bilanço üzerinden okumuyorsak mesele değişir.

Çocuk geleceğin iş gücüdür.

İslam toplumunun geleceğe dönük vizyonudur.

Ailenin devamıdır.

Kültürün taşıyıcısıdır.

İnsanın kendisini aşmasının yollarından biridir.

Ve mümin için bütün bunların ötesinde bir emanettir.

Belki de sorun çocukta değil, sorun bizim çocuğa bakışımızdaki değişikliktedir. İslami toplumda çocuk yetiştirmek ibadettir söylemi değişmese de düşen nüfus oranları bunun tersini söylüyor.

Hasılı kelam, Çocuk ölü yatırım değildir.

Ölü olan, hayatı yalnızca bu dünyadan ibaret sanan, sekülerleşen varlık anlayışımızdır. Bunu değiştirmenin yolu tekrar kendimize, “biz bu dünyaya niçin geldik” sorusunu sormaktan ve tefekkür etmekten geçiyor, vesselam!