Bakü ve Şehidler Hıyâbânı

Bakü'de ikamet eden Asif Ağabeyi ziyaret etmek istiyordum. Onunla yüz yüze görüşmeyeli iki seneden fazla olmuştu. Bakü'nün eski havaalanına indik. Asif ve İsa ağabeyler beni karşıladı. Bakü'nün çevre yolunu takip ederek Şehidler Camisi'ne ulaştık.

Bakü'ye hâkim bir noktada; Azerbaycan'ın istiklâli için canlarını feda edenlerin hatıralarının yaşatıldığı "Şehidler Hıyâbânı" denen şehidlik bulunmakta. 25 Mayıs-17 Kasım 1918 tarihleri arasında cereyan eden Kafkas Harekâtı'nda Nuri Paşa Komutası'ndaki "Türk Kafkas Ordusu"; Gence, Gökçay, Aksu, Kürdemir ve Şamahı istikametinde taarruzlarına devam etmişti. Ordu, 15 Eylül 1918'de Bakü'ye girerek, Azerbaycan'ı, devam eden muharebelerle de Karabağ ve Dağıstan'ı düşman elinden kurtarmıştı.

Bu harekât esnasında; Türk Kafkas Ordusu (Kafkas İslâm Ordusu)'ndaki kahraman Mehmedcikler ile Azerbaycanlı mücâhidler, omuz omuza çarpışmışlar ve 1130 şehit vermişlerdi. Azerbaycan'ın değişik yerlerinde şehit düşmüş olan bu vatan evlatları adına düzenlenen şehidlik 15 Eylül 1999'da açılmış.

Kimisi Tokat'tan, kimisi Van'dan ve Azerbaycan'dan. Bazıları Suriye'den, Kudüs'ten vesair beldelerden. Osmanlı coğrafyasının birçok yerinden olan şühedânın isimlerinin yazılı olduğu şehidlikte bir de ay-yıldızlı anıt bulunmakta. Anıttaki şu beyit, yapılan mücadeleyi ve kardeşliği özetlemekte.

"Ayrılır mı gönül candan

Türkiye Azerbaycan'dan."

1996'da açılışı yapılan "Şehidler Hıyâbânı Camii" de şehidliğe farklı bir mana ve güzellik katmış. 2009'dan sonra bir müddet kapalı kalan cami, şu anda hizmet vermekte. Çift minaresi, çini ve süslemeleriyle şirin bir cami olan Şehidlik Camii'nin avlusunda güzel bir şadırvan bulunmakta. Avlusunda Türkiye Büyükelçiliği Bakü Din Hizmetleri Müşavirliği de yer alan caminin manzarası çok güzel. Tepeden Bakü'yü ve Hazar Denizi'ni görüyor.

Sovyetler döneminde (1924-1990) Şehidlik Hıyâbânı iptal edilerek yerine Dağüstü Park adıyla bir eğlence merkezi yapılmış. Sovyet-Rus askeri birliklerinin 20 Ocak 1990 tarihinde Bakü’de sivil ahaliye karşı yapmış oldukları katliamdan sonra bu yer yeniden "Şehidler Hıyâbânı" diye adlandırılmış ve "Ocak Katliamı" şühedâsı da buraya defnedilmiştir. Şehidlikte Karabağ Savaşı şehidlerinin bir kısmı da bulunmaktadır. Şühedânın akıttığı kan, Azerbaycan'ın istiklâline vesile olmuştur.

Şehidlikte devamlı yanan ateş, bana Kuzey Kafkasya'da bulunan "Kabardino-Balkarya Cumhuriyeti"ndeki anıtları ve oralarda devamlı yanan ateşleri hatırlattı. İlk önce akla, "Doğalgaz bol olduğu için gece-gündüz yakıyorlar." diye geliyor. Ancak anıtların oldukları yerlerde bu ateşlerin yanması usul haline gelmiş.

Şehidlik Hıyâbânı'nın yanında yeni Bakü'nün simgesi durumuna gelen gökdelenler yükselmekte. Dünyanın en yüksek bayrak direğinin bulunduğu Bakü, turizme de önem vermekte.

Bakü'deki camiler parmakla sayılacak kadar az. Tarihi camilerin bir kısmı Sovyetler döneminde yıkılmış veya kapalı. Şu anda hizmete açık camilerin ikisi Türkiye'nin yaptırdığı Şehidlik Hıyâbânı Camii ile İlahiyat Camii.

Eski Şehir, tarihi eserlerle birlikte Bakü'nün manevî önderi Şeyh Yahya Şirvânî (Baküvî) Hazretlerini de bağrında barındırmakta. Anadolu'nun maneviyatına etki etmiş bir şahıs olan Şeyh Şirvânî Hazretlerinin önderliğinde Azerbaycan'da açan maneviyat güllerinin gittikçe çoğalması dileğiyle…