Marx Ermeni Sorununa Nasıl Bakıyordu?

Azerbaycan’da yaşanan son çatışmaların ardından Ermeni sorunu tekrar Türkiye ve dünya gündemini yoğun şekilde işgal eder hale geldi. Türkiye’de liberal - sol çevrelerin tavırları yine şaşırtmadı. Ancak solculuk adına herhalde en önemli referans olarak görülebilecek Karl Marx’ın Ermeni sorununa ilişkin tavrı Ermeni iddiaları karşısında tarihi belge niteliğinde.

19. yüzyılda Rusya'nın, Osmanlı toprağı Eflak ve Boğdan'ı (Romanya) işgale başladığı günlerde, İngiltere’de yaşayan Ermeni Prens Lew, Londra'da yayımlanan gazetelerin 17 Haziran 1853 tarihli sayılarında bir bildiri yayınlatır. Yazılarında Rusya’nın Osmanlı toprakları üzerindeki emellerine dikkat çeken ve Batılı devletlerin tepkisizliğini eleştiren Marx da Ermeni sosyalistlere ihtar mahiyetinde bu bildiriyi New-York Daily Tribune gazetesindeki 1 Temmuz 1853 tarihli yazısında konu eder. Marx’ın aktardığı, Ermeni Prens Lew’e ait bildiri metninde şu ifadelere yer verilmektedir:

Tanrının lütfüyle Ermenistan prensi olan Lew’dan Türkiye’deki Ermenilere. Sevgili kardeşlerim, sadık yurttaşlarım. Bizim sizden istediğimiz ve yürekten arzumuz kanınızın son damlasına kadar ülkenizi ve sultanı kuzeyin zorbasına karşı müdafaa etmenizdir. Kardeşlerim hatırlayın; Türkiye‘de sizin için esaret yoktur; Türkler burun deliklerinizi parçalamazlar, kadınlarınız gizlice ya da halkın gözleri önünde dövülmez. Sultanın egemenliği altında insanlık vardır. Kuzeyin o zaliminin egemenliği altında ise yalnızca barbarlık. Bu nedenle tanrının yolundan şaşmayın ve ülkenizin özgürlüğü ve şimdiki hükümdarınız için yiğitçe savaşın. Barikatlar yapmak için gerekiyorsa evinizi yıkın, silahınız yoksa masa ve sandalyenizi parçalayıp kendinizi savunun…"

Söz konusu yazının Almancası, 1960’ta Werke (Çalışmalar) adıyla Berlin’de yayınlanan Marx – Engel külliyatının 9. cildinde yer almaktadır.