Bir Saç Kesimi Suça Açılan Bir Kapı Olabilir mi? / Mehmet Altuntaş

“Bir Saç Kesimi Suça Açılan Bir Kapı Olabilir mi?”

El Salvador’daki “tas kafa” yasağı gibi, Türkiye’de görünürde estetik olan bazı tercihlerin çocukların suça yönelmesiyle sembolik bağları olabilir. TÜİK verilerine göre 2024’te suça sürüklenen çocuk sayısında çarpıcı artış yaşandı—bu gerçeklik okullarımızda yalnızca özgürlüğü tartışmamızı değil, aynı zamanda çocuk haklarını koruma refleksini de güçlendirmemizi gerektiriyor.

-----------

Görsel Zorbalık mı, Estetik Tercih mi?

Bazı saç kesimleri yalnızca bireysel seçim gibi görünse de, suça sürüklenen çocuklar arasında sembolik bir aidiyet ifadesine dönüşebilir. “Tas kafa/mantar kafa” kesimi, bu bağlamda “ben farklıyım, tehlikeliyim” algısını sembolleştirir. Bu da okuldaki diğer öğrenciler üzerinde, farkında olmasalar da, psikolojik bir baskı etkisi yaratır.

Ahmet Mingozzi Davası ve Adalet Bakanlığı Ayak İzi

Son dönemde gündeme gelen Mattia Ahmet Mingozzi davası, pazarda yaşanan vahşi bir cinayetle hatırlanıyor. Katil çocuklarda "tas kafa" saç kesiminin de olması, olayın ardından Adalet Bakanlığı tarafından hazırlanan çocuk suçluluğu yasa tasarılarında muhtemeldir ki tartışılmış olabilir. Özellikle 18 yaş altı çete mensubu çocukların işledikleri suçlarda nasıl cezalandırılacakları hususunda Sayın Adalet Bakanı Yılmaz Tunç’un açıklamaları kamuoyunda geniş yankı buldu. Bakan Tunç, “12 yaş altı suç işlemişse onun ceza sorumluluğu yok. 12-15 arası suç işlemişse diğerlerine göre yarı oranında veriliyor. 15-18 arasında 3’te biri indiriliyor. Burada tabi akademisyenler, uygulayıcılar, hakim ve savcılarımızla yaptığımız görüşmeler var. Özellikle Minguzzi evladımızın katlinden sonra daha çok bu tartışmalar başladı çocuk yargılamalarıyla ilgili. Burada 15-18 yaş aralığı bazı ülkelerde 16-18 şeklinde uygulanıyor. Bazı ülkelerde bazı suçlar bakımından farklı uygulamalar var. Biz de bunu tartışıyoruz” diye konuştu.

Bu bağlamda El Salvador’da getirilen yasağı da göz önüne aldığımızda; çocuk suçluluğuna karışan çete üyeleriyle ilgili görünüş, işaret ve giyim tarzlarının kültürel kodlarla iç içe geçmiş semboller olabileceği açıktır. Bu tür göstergelerin, adli psikiyatri uzmanlarınca risk faktörleri arasında değerlendirilmesi ve göz ardı edilmemesi gerekir.

TÜİK Rakamları Ne Diyor?

2024’te güvenlik birimlerine alınan çocuk sayısı 2023’e göre %9,8 artarak 612 bin 651 oldu.

Suça sürüklenen çocuk sayısı bir yılda %13 artarak 202 bin 785’e yükseldi.

Bu çocukların yüzde 40,4’ü yaralama, %16,6’sı hırsızlık gibi suçlara karıştı.

Son 14 yılda suça sürüklenen çocuk sayısı neredeyse iki kata çıktı: 83 binden 179 bine.

Şu anda cezaevlerinde tutuklu ya da hükümlü çocuk sayısı 4 bin 293’e ulaştı.

Üstelik bu süreç, çoğu zaman yoksullukla, eşitsizlikle ve destek mekanizmalarından mahrum çocuklarla iç içe geçiyor.

Hukuki Temel: Çocuğun Güvenli Eğitim Hakkı

Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme (Madde 19): Çocukların her türlü şiddetten korunma hakkına devletin pozitif yükümlülüğü vardır.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM): Okul ortamının güvenliği, devletin sağlamakla yükümlü olduğu temel haklardandır.

Öyleyse mesele sadece bir saç kesimi değil; okuldaki her öğrencinin zihinsel ve duygusal olarak baskı altında kalmadan eğitim görmesidir.

Yasak Tek Başına Yetmez: Rehberlik Gerekir

Yasağın sembolü gözden kaçırma riskine dikkat etmek de önemlidir. Bu tarz saç modellerini tercih eden öğrencilerin psikososyal değerlendirmeleri yapılmalı; aileleriyle iş birliği geliştirilmeli; rehberlik servisleri ve sosyal destek mekanizmaları devrede olmalıdır.

Güvenli Bir Eğitim Ortamı Yaratmak

Okul, yalnızca bilgi aktarılan yer değildir. Aynı zamanda çocukların kimliklerini özgürce ama güvenli biçimde inşa edebilecekleri, psikolojik baskıdan arınmış bir mekândır. Özgürlükler diğerinin hakkını tehdit edince sınırlandırılabilir; bu bakımdan “tas kafa” tarzı bazı görünümler tartışılmalı, ancak asıl hedef çocuk haklarını ve eğitim güvenliğini koruma bilincinin güçlendirilmesi olmalıdır.

Mehmet Altuntaş – Araştırmacı Yazar, İnsan Hakları Uzmanı