Azerbaycan ve Ermenistan Demiryolu Hattının Yeniden Açılması Konusunda Anlaşmaya Vardı

Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksey Overçuk, Azerbaycan ile Ermenistan'ın Azerbaycan'ın batı bölgeleri ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'ni birbirine bağlayan demiryolu hattının yeniden açılması konusunda ortak bir mutabakata vardığını açıkladı.

Overçuk, Azerbaycan Başbakan Yardımcısı Şahin Mustafayev ve Ermenistan Başbakan Yardımcısı Mher Grigoryan'ın da katılımıyla Moskova'da gerçekleştirilen 12. Üçlü Çalışma Grubu Toplantısı'nın sonuçlarını paylaşırken, yapıcı bir görüşme gerçekleştirdiklerini ve Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki ulaşım bağlantılarının açılması konusunda önemli ilerlemeler kaydedildiğini belirtti.

Overçuk, özellikle Arazdeyen (Yeraskh)-Culfa-Ordubad-Mehri-Horadiz güzergahındaki demiryolu bağlantısının yeniden açılması ve düzenlenmesine yönelik somut adımların atılmasına yönelik ortak bir mutabakata varıldığını ifade etti. Azerbaycan, Ermenistan ve Rusya liderlerinin bu müzakerelerin sonuçları hakkında bilgilendirileceğini belirtti. Taraflar, Üçlü Çalışma Grubu bünyesindeki çalışmalara devam etme konusunda da anlaşmaya vardı.

Sovyetler Birliği döneminde var olan Arazdeyen (Yeraskh)-Culfa-Mehri-Horadiz Demiryolu Hattı, Ermenistan'ın Azerbaycan topraklarını işgali sonucunda yıkılmıştı. 2020 yılında yaşanan 44 günlük İkinci Karabağ Savaşı'nın ardından Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan tarafından imzalanan üçlü bildiride, eski ulaşım hatlarının yeniden açılmasına ilişkin bir madde de yer almıştı.

Azerbaycan-Ermenistan Arasındaki İhtilafların Tarihi Kökeni 

I. Karabağ Savaşı, 1988 yılında Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından Azerbaycan'ın Dağlık Karabağ bölgesinde bağımsızlık talep eden Ermenistan ve Karabağ Ermeni yönetimi arasında başlayan çatışmaları kapsayan bir süreci ifade eder. Bu süreç, etnik, toprak ve siyasi sorunlar temelinde gerçekleşti.

Dağlık Karabağ, hem uluslararası hukuka göre hem de  coğrafi olarak Azerbaycan toprakları içerisinde yer almasına rağmen Rusya'nın desteğiyle  Ermenistan ve  Dağlık Karabağ'daki ermeni güçleri tarafından asılsız toprak iddialarıyla işgale maruz kaldı. Bu durum, Azerbaycan'ın bölge üzerindeki egemenlik haklarını ihlal ettiği gerekçesiyle çatışmalara yol açtı.

Çatışmalar, 1988'den 1994'e kadar süren uzun bir süre boyunca devam etti. İki taraf arasındaki çatışmalarda yoğun silahlı çatışmalar yaşandı. Devamında Ermenistan tarafından bölgede yaşayan Azerbaycanlılara karşı  savaş suçları ve etnik temizlik fiilleri gerçekleştirildi. İnsan hakları ihlalleri ve sivil kayıpların yanı sıra büyük bir göç dalgası da meydana geldi. Bir milyona yakın Azerbaycanlı göçe maruz kaldı. 

1994 yılında ateşkes anlaşması imzalandı ve çatışmalar sona erdi. Bu anlaşma ile Dağlık Karabağ, Ermenistan kontrolündeki bölgeler ve Azerbaycan'ın diğer bölgeleri arasında bir tampon bölge oluşturuldu. Ancak siyasi çözüm konusunda ilerleme sağlanamadı ve gerilimler devam etti.

II. Karabağ Savaşı, 27 Eylül 2020'de Azerbaycan'ın Dağlık Karabağ bölgesine yönelik büyük bir askeri operasyonla başladı. Azerbaycan, bölgenin kontrolünü ele geçirmek amacıyla askeri güçlerini kullanırken, Ermenistan ve Dağlık Karabağ Savunma Ordusu direniş gösterdi.

Savaş, 44 gün süren yoğun çatışmaların ardından 10 Kasım 2020'de Rusya'nın arabuluculuğunda imzalanan ateşkes anlaşmasıyla sona erdi. Anlaşma uyarınca Azerbaycan, işgal altındaki Dağlık Karabağ bölgelerinin kontrolünü geri aldı ve stratejik öneme sahip bazı bölgeleri kontrolüne geçirdi. Ermenistan ise bazı toprakları kaybetti ve Rusya'nın barış gücüne ev sahipliği yapması kabul edildi.

II. Karabağ Savaşı Azerbaycan'ın zaferiyle  ve  bölgede yaklaşık 30 yıl süren statüko değişikliğiyle sonuçlandı. Savaş sonrası dönemde, insani yardım, göçmenlerin geri dönüşü, mültecilerin rehabilitasyonu ve uzun vadeli siyasi çözüm gibi konular gündeme geldi.