Güvenlik, Hayvan Refahı ve Hukuk Arasında Türkiye / Mehmet Altuntaş

Türkiye, sahipsiz başıboş köpek meselesinde artık bir yol ayrımında. Bir yanda güvenli sokak talebi, diğer yanda hayvan refahı ve hayvan koruma hassasiyeti… Lakin asıl mesele, bu iki alanın çatışması değil; hukuk içinde dengelenememesi. Birileri sorunu büyüttükçe, çözüm ihtiyacı da ertelenemez hâle geliyor. Küllenen bu ateşi birileri yeniden harlamak istiyor.. Sivil toplumun ve kamuoyunun bir an önce harekete geçerek mevcut kanunun uygulanmasının arkasında durması gerekiyor..

Sokakların Sessiz Krizi

Türkiye uzun yıllardır sahipsiz başıboş köpek meselesini “görmezden gelerek yönetme” alışkanlığıyla ilerledi. Sokakta kontrolsüz şekilde yaşayan köpekler, bir dönem merhametin sembolü olarak görülürken, bugün giderek artan vakalarla birlikte kamu güvenliği tartışmasının merkezine yerleşmiş durumda.

Burada açık konuşmak gerekiyor:
Sokak, sahipsizliğin mekânı değildir.

Bir toplumda sokaklar; çocukların güvenle yürüdüğü, insanların korkmadan işe gittiği, kamusal hayatın huzurla sürdüğü alanlar olmak zorundadır. Eğer bu temel güvenlik hissi zedelenmişse, artık mesele sadece bir hassasiyet tartışması olmaktan çıkar, doğrudan bir insan hakları meselesine dönüşür.

İnsan Hakları mı, Hayvan Refahı mı? Yanlış Soru

Tartışmanın en büyük hatası, meseleyi iki karşıt cepheye sıkıştırmaktır:
İnsan mı, hayvan mı?

Oysa doğru soru şudur:
Hukuk, hem insanı hem de hayvan refahını koruyacak dengeyi kurabiliyor mu?

Yaşam hakkı, en temel haktır. Devletin birincil görevi, vatandaşının can güvenliğini sağlamaktır. Elbette bu görev yerine getirilirken hayvanların korunması ve refahı da göz ardı edilemez. Bu korumayı gerçekleştirirken. Belirli bir türün açıkça söylemek gerekirse. Sadece köpeklerin nüfuslarının artmasını sağlayacak şekilde bir politika güdülemez.. Geçenlerde bir köyde kendisin, beslediği keçi ve koyunlarına saldıran sahipsiz başıboş köpekleri tüfeğiyle vuran bir adama ters kelepçe yaparak gözaltına alındığını okudum.. Sormak lazım. Hayvan deyince sadece köpek ve kedi mi akla geliyor bir insanın aklına? Bir insan keçi koyun inek besleyemez mi? Bir atı eşeği sevemez mi?

Dolayısıyla çözüm; taraf seçmek değil, merhamet sapmasına uğramadan insan yaşamını önceleyen bir dengede durmaktır.

 Kanun Var, Uygulama Nerede?

Türkiye’de sahipsiz başıboş köpeklerle ilgili yasal çerçeve son yıllarda önemli değişiklikler geçirdi. Kâğıt üzerinde daha kontrollü, daha sistematik bir model öngörülüyor.

Ancak sahaya baktığımızda tablo farklı:

• Yerel yönetimlerin kapasite sorunu

• Denetim mekanizmalarının zayıflığı

• Sorumlulukların ötelenmesi

• Ve en önemlisi, sorunun bütüncül ele alınmaması

Bu durum, hukukun varlığını değil, uygulanabilirliğini tartışma konusu hâline getiriyor.

 Güvenli Sokak Talebi Meşrudur

Toplumun güvenli sokak talebi, kriminalize edilemez.

Bir annenin çocuğunu okula gönderirken endişe duymaması, bir çalışanın gece evine dönerken korkmaması, yaşlı bir insanın sokağa çıkarken tereddüt etmemesi; bunlar lüks değil, temel haklardır.

Bu hakların korunması, herhangi bir tartışmanın değil, doğrudan kamu otoritesinin sorumluluğudur.

 Merhamet, Kontrolsüzlük Değildir

Öte yandan, hayvanlara yönelik merhamet duygusu bu toplumun önemli değerlerinden biridir. Ancak merhamet, kontrolsüzlüğü meşrulaştıramaz.

Sokakta başıboş, denetimsiz ve kontrolsüz bir köpek nüfusu;

• Hayvan refahı açısından da sorunludur

• İnsan güvenliği açısından da risklidir

• Ve toplum açısından sürdürülebilir değildir

Gerçek hayvan koruma anlayışı; sistem kurmayı, sorumluluk almayı ve sürdürülebilir çözümler üretmeyi gerektirir. Vicdan istismarı ile köpekleri insanlara tercih eden merhamet sapmasını normalleştirmek isteyen toplumu tiyatro oynayarak manipüle etmek isteyen lobilere dikkat etmeli. Güvenli sokak ve insan haklarını, insan onurunu insanın eşref-i mahlukat olduğunu dile getiren insanlarla köpek istismarcısı lobileri eş tutmak da bence çok yanlış. Kanunu uygulaması gereken kamu otoriteleri güvenli sokak talebinde bulunan vatandaşlarını dinlemek ve onları korumak zorundadır.. Maalesef ülkemizde fantezi boyutunda olan hayvanseverlik ve bunun arkasındaki lobi insan yaşamını insan canını hiçe saymaktadır.. Bir insanla bir köpeğin canını eş tutan bir anlayış sapkın bir anlayıştır. Hayvanseverlikse tüm hayvanlara karşı aynı merhameti gösterebilmeli. Hayvanların bir kısmını evcil hayvan başlığı altında “mal değil can” diyerek insanların onuru ve haysiyetiyle eşitlemek, bununla ilgili düzenlemeler yapmak da bence büyük bir hataydı.. Bu hatadan da bir an önce dönülmeli..

 Ekonomik ve İdari Boyut: Görünmeyen Gerçek

Bu meselenin bir de çoğu zaman yeterince konuşulmayan yönü var:

• Bakımevleri

• İhale süreçleri

• Kedi köpek yemi (mama) ve bakım sektörü

• Bağış ve fon mekanizmaları

Tüm bu alanlar ciddi bir ekonomik hacim oluşturuyor. Bu nedenle şeffaflık, denetim ve hesap verebilirlik hayati önem taşıyor.

Aksi hâlde sorun çözülmez, sadece yönetiliyormuş gibi yapılır.

 Türkiye Nereye Gidiyor?

Bugün gelinen noktada Türkiye’nin önünde üç seçenek var:

1. Mevcut durumu olduğu gibi sürdürmek

2. Tepkisel ve kısa vadeli çözümler üretmek

3. Ya da bilimsel, hukuki ve insan hakları temelli kalıcı bir model kurmak

Üçüncü yol zor ama tek gerçekçi yoldur.

 Artık Konuşmak Yetmez

Bu mesele artık ertelenemez.

• Veriyle konuşulmalı

• Sorumluluklar netleştirilmeli

• Kurumlar hesap vermeli

• Ve en önemlisi, çözüm iradesi ortaya konulmalı

Türkiye’nin ihtiyacı olan şey, sloganlar değil;
akıl, hukuk ve vicdanın birlikte hareket ettiği bir çözüm zeminidir.

***

Sokaklar ya güvenli olur ya da değildir.
Hayvan refahı ya sağlanır ya da ihmal edilir.
Hukuk ya uygulanır ya da kâğıt üzerinde kalır.

Asıl mesele şudur:
Biz nasıl bir ülke olmak istiyoruz?

Bu sorunun cevabı, sokaklarımızda gizlidir.

Sorun büyüdükçe, çözüm ihtiyacı da ertelenemez hâle gelecektir. Sorunun temel kaynağını açıkça ifade etmek gerekirse: Merhamet sapmasıdır..

Birilerinin sesi çok çıkıyorken mağdur olan başıboş köpekler tarafından yaralanan parçalanan insanların sesi az çıkıyor..

Bu meyanda sivil toplumun ve kamuoyunun bir an önce harekete geçerek mevcut kanunun tam anlamıyla uygulanmasının arkasında durması ve eyleme geçmesi elzemdir.