Çocuğun davranışlarını ne belirler

06.06.2017
Yrd. Doç. Dr. Mehmet Sağlam

İnsan davranışını etkileyen temelde iki şey vardır; biri kendi istekleri/ihtiyaçları diğeri ise çevresinin istekleri/ihtiyaçlarıdır. İnsan, yaşamını sürdürebilmek için kendi ihtiyaçlarını karşılamak güdüsü ile hareket eder ve bu durum son derece normaldir. Diğer taraftan sosyal bir varlık olması sebebi ile diğer insanların isteklerini/beklentilerini de karşılamak için davranışlarını düzenler; bu da yine olması gereken bir durumdur. Yetişkin bir insan aldığı eğitim, edindiği kültür ve yaşantıları sonucunda bir değerler sistemi oluşturur. Yetişkin bireyler kendi ihtiyaçlarını ve çevrenin beklentilerini dikkate alarak sahip olduğu değerler sistemine bağlı olarak davranışlarını sergilerler. Ancak çocuklarda bu durum farklıdır.

 

Çocuklarda bir değerler sisteminin oluşması yani davranışlarını yönetecek sistemin oluşması zaman ister. Ortalama 11-12 yaştan başlayarak ergenlik dönemi ile birlikte soyut düşünmeye başlayan, kendi değerler sistemini oluşturup buna bağlı olarak hareket etmeye çalışan çocuklar bundan önceki dönemde yani ilk 10 yılda tamamen kendi ihtiyaçları ve çevrenin kendisinden istediklerine bağlı olarak hareket eder. Bu ilk 10 yılın, ilk yarısında çocuk bencildir ve kendi ihtiyaçlarını dikkate alır. İkinci yarısında ise artık çevrenin isteklerini karşılayarak kabul ve onay görmek ister. Buraya kadar her şey normal, çocuklarla ilgili bazı bilgileri paylaşmış olduk. Ancak paylaştığımız bilgi kritik bir bilgi, zira çocuklarımızın davranışlarının nasıl ortaya çıktığını biliyoruz. Bu bilgiler ışığında şunu rahatlıkla söyleyebiliriz, çocuklar kendilerinden istenenlere göre davranışlarını düzenler, çevresinden aldığı tepkilere bağlı olarak hareket eder.

 

 

O zaman başlıkta sorduğumuz soruyu tekrar soralım “Çocuğun davranışını ne belirler?”. Cevap açık; önce anne-babasının tutumları, sonra akrabaları, arkadaşları, okulu, içinde bulunduğu sosyal çevresi, izlediği çizgi film, ailesi ile birlikte izlediği diziler, TV programları, internette gördükleri vs. diye uzayıp giden bir liste. Ancak şunu biliyoruz çocukta gördüğümüz iyi ya da kötü davranışının asıl sorumlusu çocuk değil, çünkü çocuk henüz kendi davranışlarının sorumluluğunu alabilecek düzeyde değil. O halde çocuklarımızın iyi ve kötü davranışlarının sorumlusunu uzaklarda aramayalım. Gerçi iyi davranışları zaten aile kendine yorar, kötü davranışları ise başka yerlere havale eder. Oysa deve kuşu gibi kafamızı toprağa gömemeyiz. Çocuğunuzun davranışlarına bakın, iyi şeylerin de kötü şeylerin de temel sorumlusu çocuk değil, yukarıda saydığımız onun davranışlarına etki eden anne-babası, akrabaları, arkadaşları, okulu, içinde bulunduğu sosyal çevresi, izlediği çizgi film, ailesi ile birlikte izlediği diziler, TV programları, internette gördükleri vs unsurlardır. Bunları kontrol etmek ise temelde anne-babanın sorumluluğu olduğu gibi bu işi en kolay ve en etkili yapabileceklerde onlardır.

 

Devlettin TV programlarına müdahalesini beklemek, komşunun çocuğuna terbiye etmesini istemek, okulu eleştirmek gibi davranışlar sorumluluktan kaçmaktır. Çocuğunuzun davranışlarına bakın ve unutmayın gördükleriniz sizin eseriniz.

Yorum Ekle
Yorumlar
Henüz Yorum Eklenmemiş
NewsBox
Ford Servis / Oto Çiftel
Dürümiye / Lezzete Davetiye